Justyna ukowska
Papuki faliste, jak wikszo papug, nie maj wyranego dymorfizmu pciowego, co jest do czst cech ptakw yjcych w parach monogamicznych, w odrnieniu od tych, ktre szukaj sobie partnera na jeden sezon lgowy. Na szczcie nie jest w przypadku tego gatunku a tak le, jak u niektrych innych, gdzie pe mona pozna jedynie przez analiz kodu DNA - pewne drobne rnice w wygldzie zewntrznym jednak wystpuj.
Kolor woskwki
Podstawow cech pozwalajc rozpozna pe u dorosej papuki falistej jest kolor woskwki. U samca jest on intensywnie niebieski, u samiczki biay lub beowy, rzadziej jasnoniebieski, okresowo brzowy. U samca woskwka jest gadka, u samiczki za matowa i pomarszczona (zwaszcza w okresie, gdy jest brzowa).
U bardzo modych ptakw woskwka jest zawsze rowa i gadka. Z czasem u samcw rowy kolor ciemnieje, zmienia si w kierunku fioletu, z fioletowego przechodzi w ciemny niebieski, i cay czas woskwka pozostaje gadka. U dojrzewajcych samiczek rowy kolor janieje, czsto w pocztkowej fazie przechodzi przez jasnoniebieski (inaczej ni u samcw ten niebieski kolor jest jasny, a wok dziurek od nosa woskwka jest prawie biaa), by ostatecznie przej w biay lub beowy. Zdarza si, e zostaje jasnoniebieski. U dorosych samiczek okresowo woskwka brzowieje pod wpywem hormonw. Jest wtedy matowa i pomarszczona.
Czas wybarwiania si woskwki jest do zrnicowany u poszczeglnych ptakw. Czasem ju 2-miesiczne samce maj wyran fioletow woskwk, a zdarza si, e mamy wtpliwoci u procznych ptakw. Powszechnie przyjmuje si, e rnice zaczyjaj by widoczne ok. 3-4 miesica, ale te liczby naley traktowa tylko orientacyjnie. Generalnie u samcw woskwka wybarwia si szybciej, u samiczek duej zostaje rowa i "niezdecydowana" - ale to moe by jaki wyznacznik tylko wtedy, gdy znamy wiek papuki, mamy do porwnania inne papuki z tego samego lgu i papuka nie jest mutacji recesywny (duski) szek lub lutino.
U lutino i u szekw recesywnych, zwanych duskimi, woskwka u samcw przez cae ycie pozostaje rowa jak u pisklt. U samiczek tej mutacji woskwka jest biaa lub beowa (nigdy niebieska, nie przechodzi te przez etap niebiskiego koloru podczas dojrzewania) i okresowo brzowieje.
S te mutacje z rozjanion melanin (wszystkie te, w ktrych czarny, zielony i niebieski kolor jest janiejszy ni u naturalnie ubarwionych ptakw). Wtedy woskwka u modych samcw moe przypomina woskwk samiczek, poniewa bdzie janiejsza ni normalnie. U dorosych samcw za spraw hormonw pciowych bdzie ju normalnie ciemnoniebieska.
Trzeba pamita, e u papuek falistych rzadko mamy do czynienia z czystymi mutacjami, zazwyczaj s to kombinacje wielu mutacji. Dlatego te moe by wiele odstpstw od powyszych regu, nawet jeli upierzenie papuki na to nie wskazuje. Do celw praktycznych mona przyj, e:
- ciemnoniebieska i fioletowa woskwka to zawsze samiec,
- biaa, jasnoniebieska z jasnym (biaym) wok dziurek od nosa, beowa i brzowa to zawsze samiczka,
- rowa albo biaa lub jasnoniebieska z wyranie rowym wok dziurek od nosa - nie wiadomo.
Cech niezmienn i pozwalajc bezbdnie rozpozna samiczk jest okresowe brzowienie woskwki. Jest to wynik dziaania hormonw pciowych. Regua ta nie sprawdza si u papuek z zaburzeniami hormonalnymi - samiczka, ktrej organizm nie produkuje eskich hormonw, nie bdzie miaa brzowej woskwki, za samiec ze le dziaajcymi gonadami moe mie brzowy przerost woskwki. Jedno i drugie to choroba.
Kolor apek
U naturalnie upierzonych falistych samiczka ma apki szarawe z odcieniem rowym, a samiec szarawe z wyranym odcieniem niebieskim. Jednak w przypadku apek osobnicze rnice spowodowane brakiem czystoci genetycznej poszczeglnych mutacji barwnych s o wiele wiksze ni w przypadku woskwki, wic nie naley traktowa tego jako decydujcego wyznacznika pci papuki.
Ksztat ebka
Mona si spotka z porad wyznaczania pci papuki falistej poprzez ksztat ebka. Samiec ma bardziej kanciasty (tam, gdzie koczy si epek, a zaczyna kark), a samiczka bardziej okrgy (gdy patrzymy na epek z boku). Ale wszystkie zdjcia ilustrujce te rnic, jakie widziaam, pokazuj samiczk z pooonymi pirkami i samca w czasie samczych zalotw, kiedy postawione pirka faktycznie daj efekt "kanciastego" ebka. Zalecajca si "po msku" samiczka bdzie wygldaa tak samo, jak samiec na tych zdjciach. Zatem to, co tam wida, nie jest rnic ksztatu gwki. Trzeba mie ogromn praktyk w obserwacji papuek falistych, eby zauway faktyczn rnic w ksztacie ebka, a i tak indywidualne rnice mog by wiksze ni rnice midzy papukami rnej pci. Zatem to rwnie nie moe by samodzielny wyznacznik pci papuki.
Rozstawienie koci miednicy
Wspominam o tej metodzie czysto teoretycznie. By moe osoba z bardzo du praktyk byaby w stanie wymaca rnic, ale dotyczy to tylko dorosych samic, ktre ju skaday jajka, a niektrzy twierdz, e tylko samic w czasie, gdy organizm przygotowuje si do zoenia jajka - tylko wtedy koci miednicy rozsuwaj sie na tyle, e rnica jest dostrzegalna, ale nadal zawodna ze wzgldu na zbyt due rnice indywidualne w budowie ptakw. Jednak dla "zwykego" waciciela papuki ta metoda jest bezuyteczna.
Zachowanie
Typowe samcze zachowania papuek falistych to zalecanie si do samiczki lub do przedmiotw, przy czym obecno samiczki nie przeszkadza w tym drugim. Samczyk stawia pirka na czku i na policzkach, jego renice robi si bardzo mae, charakterystycznie wierka i uderza dzibkiem o dzibek samiczki lub o przedmiot, do ktrego si zaleca. karmienie samiczki lub/i rozmaitych przedmiotw, kopulacja "po msku" z samiczk i rozmaitymi przedmiotami, cige wiergolenie, wiksza ruchliwo, "orzeek" (stawanie na paluszkach, wyciganie si do gry, odchylanie skrzydeek od ciaa i intensywne wiergolenie). Typowe zachowania samiczki to ebranie o jedzenie (opuszczone trzepoczce skrzyda i odchylona do gry gowa z potwartym dziobem), zachcanie do kopulacji (przykucanie na edce i robienie z grzbietu "siodeka", czsto z charakterystycznym popiskiwaniem). Samotna samiczka moe przykuca w takiej pozycji przy jakim przedmiocie i ponisszy ogon, ociera si o przedmiot kloak. W parach zazwyczaj samiec jest bardziej ruchliwy, wicej si odzywa, raczej ustpuje samiczce i wyranie si do niej zaleca, samiczka za jest bardziej skonna do agresji i sprawia wraenie mniej zainteresowanej seksem i oglnie kontaktem ni samiec. Samotny samiec atwiej uczy si naladowania dwikw ni samotna samiczka, z reguy te jest agodniejszy i bardziej towarzyski.
Trzeba jednak pamita, e identyfikacja pci na podstawie zachowania jest zawodna. W przypadku samotnych papug albo "pary" lub stadka papug tej samej pci te zachowania mog by bardzo zachwiane. Samotna samiczka lub samotny samczyk mog wykazywa zachowania zarwno samca, jak i samiczki, a take w parze tej samej pci jedna z papuek moe przej rol samca, a druga samiczki. Podobnie w stadku papug tej samej pci zazwyczaj moemy zaobserwowa zachowania charakterystyczne i dla samcw, i dla samiczek.
U wikszoci mutacji papuek falistych do atwo rozpozna mod papuk, cho trzeba zawsze bra poprawk na to, e u tego gatunku mutacje s bardzo przemieszane i nie zawsze mona po wygldzie zewntrznym rozpozna wszystkie ich skadowe, co nieco zaburza rozpoznanie modego ptaka. U papuek, ktre osignly swj dorosy wygld (czyli maksymalnie okoo roku) wiek jest ju niemoliwy do okrelenia.
Rysunek fal
U modej papuki rysunek fal jest na caej gowie, a do woskwki. Urzymuj si one do pierwszego pierzenia, ktre moe si rozpocz w 3 lub 4 miesicu ycia papuki (indywidualne rnice mog mog by do due, nawet wicej ni miesic).
Nie dotyczy to mutacji, w ktrej w ogle nie ma widocznego rysunku falek. U szekw moe si zdarzy, e atka eliminujca melanin akurat obejmuje gwk - wtedy na gwce nie bdzie falek nawet u pisklt. Ale jesli szek ma falki na czole, to straci je podczas pierwszego pierzenia, tak jak mutacje z normalnymi falkami. Z kolei w tzw. mutacjach melanistycznych falki na caej gwce mog si utrzymywa przez cae ycie.
Krtkie pirka na ebku
Przed pierwszym pierzeniem papuka ma wyranie krtsze pirka na ebku. Sprawia to wraenie, jakby ptaszek by wiecznie "przylizany". Wyranie to wida, jak papuga podczas wiergolenia albo podczas relaksu stawia te pirka. Mimo indywidualnych rznic dugoci pirek na gwce u dorosych papuek jest to najbardziej uniwersalna regua i nie zaley od mutacji.
Ogonek
Przed pierwszym pierzeniem papuka ma krtszy ogonek.
Rnica u tej samej papuki moe by bardzo dua, nawet kilkucentymetrowa, ale rwnie due s rnice midzy dorosymi papukami falistymi, wic nie mona tego traktowa jako samodzielnego wyznacznika wieku.
Ciemny dzibek
U bardzo modych papuek, do ok. 2 miesica, dzib jest wyranie ciemniejszy ni u dorosych.
Nie dotyczy to mutacji, ktre eliminuj lub rozjaniaj melanin na caym ciele papuki lub w czci obejmujcej akurat dzib. U pozostaych mutacji moment rozjanienia si dzioba moe by w do duym stopniu zrznicowany indywidualnie.
Oczy
U modych papuek falistych tczwki s czarne, przez co oczka wygldaj jak due ciemne paciorki. U dorosych tczwki s biae bd jasnoszare. Moment janienia tczwki jest zrnicowany indywidualnie, moe si rozpocz ju ok. 4 miesica, a moe pniej ni w 6. Tczwka janieje stopniowo, przechodzc przez rne fazy szaroci, proces ten moe si skoczy w 8-9 miesicu, a moe powyej roku.
Nie dotyczy to lutino, u ktrych przez cae ycie oczy pozostaj czerwone, oraz recesywnych (duskich) szekw, u ktrych dorose ptaki maj czarne oczy.
Woskwka
U modych papuek nie do koca wybarwiona jest woskwka. Najwyraniejszym tego przejawem s pozostaoci koloru rowego, a w przypadku samcw - fioletowego na woskwce. Moment ostatecznego wybarwienia si woskwki jest do zrznicowany, mona przyj, e u procznego samca samca woskwka powinna by ju zdecydowanie niebieska. U samiczek ten proces moe trwa duej (czyli proczna samiczka, mimo dorosego upierzenia, moe jeszcze mie "niewyran" woskwk z rowymi fragmentami).
Nie dotyczy to samcw lutino i recesywnych (duskich) szekw. Samce tej mutacji cae ycie maj row woskwk. Pewne rnice mog te wystpi w mutacjach czciowo rozjaniajcych melanin w woskwce - wtedy zwaszcza moment wybarwiania si woskwki u samcw moe by mocno przesunity w czasie.
Budowa ciaa
Mode papuki s mniejsze, bardziej krpe, wyranie krtsze, w porwnaniu z dorosymi sprawiaj wraenie kuleczek. Z czasem si "wyduaj", ponadto odrastaj im dusze ogonki i wyrastaj dusze pirka na gowie, co dodatkowo wzmacnia efekt. Jednak tu rwnie naley pamita, e indywidualne rnice w budowie dorosych papuek falistych s wiksze ni generalne rnice midzy modymi a dorosymi falistymi.
Gadkie nogi i dzib
Generalnie u modych papuek nogi i dzib s gadsze, z wiekiem staj si bardziej matowe i chropowate, jednak w wikszym stopniu ni od wieku zaley to od ywienia i warunkw wzrostu danej papuki, wic nie mona tego traktowa jako samodzielnego wyznacznika wieku.
Zachowanie
Mona spotka si z informacj, e mode faliste s bardziej ruchliwe, bardziej ciekawskie, bardziej skonne do poznawania nowych rzeczy ni starsze. Jenak s to cechy charakteru na tyle indywidualne, e nie mona ich traktowa jako wyznacznika wieku papuki. Zasadniczo te modziutka falista atwiej si oswaja ni starsza, ale nie mona tego traktowa jako reguy, poniewa rwnie dobrze moemy trafi na bardzo ufn doros papug po przejciach lub dzik i znerwicowan modziutk falist.
Powrt do strony gwnej