Ewa Szumakowicz
Kady, kto zna natur papug, wie, e chodzenie jest dla nich rwnie wane, co latanie, zwaszcza w warunkach domowych. Nawet w peni sprawne papugi w rnych sytuacjach wol nieraz pokonywa odlegoci na swych silnych nogach, pomagajc sobie przy tym czsto dziobem, ni uywa skrzyde. Zatem urazy nek wydaj mi si bardziej dokuczliwe dla nich ni urazy skrzyde.
Czst wad, wystpujc zwaszcza u papuek falistych, s wykrzywione nki, powodujce trudnoci z poruszaniem si. Natomiast na szczcie nieczsto syszy si o papugach bez nogi, ale takie przypadki te si zdarzaj, i takie ptaki, zwaszcza jeli nie maj tylko czci nogi, mog y, tym bardziej, e chwytny dzib papugi moe jej czciowo rekompensowa brak nogi. Oczywicie wszystko zaley od konkretnego, indywidualnego przypadku, ale chciaabym pokaza na przykadzie papuki o podwjnym kalectwie, e warto podj prb, sprawdzi, jak ptak sobie radzi i nie przekrela z gry jego szansy na ycie. Istotnym warunkiem jest to, by nie naraa ptaka na cierpienie, ktremu nie mona zaradzi.
W pierwszej chwili moe by trudno sobie wyobrazi, e taka papuka bez nogi, ktra jednoczenie jest nielotem, moe z tym kalectwem w miar normalnie funkcjonowa! Tutaj, jak i w przypadku kadej kalekiej papugi, duo zaley od tego , jakie warunki stworzy jej czowiek.
Zarwno dla latajcego ptaka bez nogi, jak i dla ptaka nielota, ktrego nogi s niesprawne lub ktremu brakuje jednej nogi, konieczne jest specjalne zaaranowanie przestrzeni w klatce i na zewntrz klatki, nie tylko aby w ogle umoliwi mu ruch, przemieszczanie si, ale te by nie dopuci do wtrnych komplikacji czy urazw kalekich nek.
Przedstawiam Wam Gieni
Gienia to papuka falista dotknita wanie takim podwjnym kalectwem: jest nielotem i ma problemy z chodzeniem.
Powodem jej niezdolnoci do lotu jest uszkodzenie prawego skrzyda, w wyniku ktrego w skrzydle nie odrastaj dugie lotki. Natomiast jej kopoty z chodzeniem wynikaj z tego, e papuka ma waciwie tylko jedn nog: jej lewa noga zostaa odcita na wysokoci nieco ponad pit - spomidzy pirek wystaje tylko krtki kikucik. Dodatkowo w prawej nodze brakuje jednego palca, co upoledza chwytno stopy.
Nieznane s mi okolicznoci okaleczenia Gieni. Przypuszczam, e w wyniku jakiego ludzkiego zaniedbania, mogy j porani wiksze papugi. Gdy do mnie trafia bya wystraszonym, skrajnie wychudzonym stworzonkiem, gdy kalectwo uniemoliwiao jej dostp do karmnikw.
Wan wic spraw, poza wizyt u weterynarza i zadbaniem o jej zdrowie, byo stworzenie papuce paskiej, do obszernej przestrzeni z atwym dostpem do pokarmu i wody. Przez kilka dni obserwowaam jej sposb poruszania si i radzenia sobie z kalectwem. Jednoczenie szukaam porad i zastanawiaam si nad urzdzeniem klatki, tak by ptak mg w jak najwikszym stopniu porusza si w niej zgodnie ze swoj natur i potrzebami. Waciwe urzdzenie klatki w przypadku duego kalectwa ptaka jest tym waniejsze, e zwykle taki ptak ze wzgldw bezpieczestwa musi spdza w niej stosunkowo duo czasu.
Cenne wskazwki znalazam na blogu Hebi i w jej postach na papuzim forum, gdzie opisywaa urzdzenie pokoju dla nielota, oraz na stronach Niemieckiego Towarzystwa Przyjaci Papuek Falistych.
Musiaam jednak uwzgldni to, e Gienia jest nie tylko nielotem, ale jeszcze nie ma nogi, a w tym zakresie o wskazwki byo trudniej. W duej mierze musiaam sama dochodzi do tego, co dla mojej papuki jest najlepsze.
Niebezpieczne odciski
Papuka chodzi, opierajc si na obcitym kikutku. Aby wyrwna wysoko, nie staje na palcach zdrowej nogi, tylko na caej stopie, opierajc w duym stopniu ciar ciaa na picie. W rezultacie na kikucie obcitej nki i na picie drugiej nogi pojawiy si odciski, z ktrymi poradziam sobie, stosujc leczenie zalecone przez weterynarza i rwnoczenie wprowadzajc zmiany w klatce: zmieniam wyciki, zastpiam kolejne twarde erdki mikkimi (twarda zostaa tylko jedna przy dnie klatki).
Odciski to jest najwikszy problem, z ktrym spotyka si waciciel ptaka z ucit czy amputowan nog. Nawet po wyleczeniu groba powstania odciskw cigle istnieje i mog one pojawi si na nowo. Ta skonno do robienia si odciskw wystpuje take u Gieni.
Klatk trzeba wic urzdzi tak, by zminimalizowa to niebezpieczestwo. Myl, e wane s nie tylko odpowiednio mikkie miejsca do siedzenia, ale te by byy one rnego rodzaju i by ptak by zmotywowany do czstej zmiany miejsca. Nki trzeba cigle kontrolowa i szybko interweniowa w razie potrzeby. Jeli odciski nie dawayby si wyleczy i powstayby niegojce si rany, ptak musiaby zosta upiony.
Klatka
W tym artykule skupiam si na opisie urzdzenia klatki, ale podobne zasady mona zastosowa do przestrzeni poza klatk. Obserwujc zachowanie papuek, zmieniam co pewien czas rne elementy w otoczeniu ptakw. Przedstawione tu zdjcia pochodz z rnych okresw pobytu Gieni w moim domu.
Przy kalekiej papuce mogoby si wydawa, e najprociej jest zostawi jednopoziomowe urzdzenie klatki - papuka moe chodzi po dnie, ma tam pokarm i wod, nie moe spa, jest bezpieczna. Ale papuka z pewnoci nie czuaby si dobrze bez moliwoci przemieszczania si na rnych poziomach, bez pewnych wyzwa i bodcw do aktywnoci. Poza tym dla dobra papuzich nek wskazane jest, by ptak mia do dyspozycji i przestrze pask, i erdki rnej gruboci.
Pierwszym warunkiem funkcjonalnego urzdzenia klatki jest jej rozmiar - wszystkie ptaki wymagaj duych klatek, ale bardzo wane jest to zwaszcza w przypadku ptakw kalekich, ktre nie s tak zwrotne jak zdrowe i na kady ruch potrzebuj wikszej przestrzeni. Najwaniejsza jest dugo i szeroko klatki - minimum dla papuki falistej to 70 x 40 cm.
Drabinki
Tak jak w przypadku zdrowych papug, erdki i inne miejsca do siedzenia powinny by rozmieszczone na rnych wysokociach. Trzeba jednak zadba o to, by papuka moga do wszystkich dotrze. W klatkach, ktre maj poziome prty, sprawne ptaki wspinaj si bez problemu. Jednak kalekiej papuce lepiej jest przymocowa do cianki klatki drewniane drabinki. Przy ciankach z pionowymi prtami drabinki s konieczne.
Jednonoga Gienia wspina si, chwytajc prty drabinki palcami jednej nogi i dziobem. Pomaga te sobie, podpierajc si kikutem drugiej nogi. Jednak, mimo e niektre drabinki byy wykonane z drewna nieokorowanego, jej nka o trzech palcach czsto zelizgiwaa si ze szczebelka. By temu zapobiec, cz szczebelkw okleiam kawaeczkami ciereczki z mikrofibry, stosujc zwyky klej rolinny.
Mikrofibra nie strzpi si i nie ma niebezpieczestwa, e ptak zahaczy pazurkiem i nie bdzie si mg wyzwoli. Po pewnym czasie w miejscach, gdzie ptaki czsto przesiaduj, mikrofibra jednak si mechaci. Wwczas przekadam wycik na drug, niezniszczon stron lub wymieniam na now. Podklejenie klejem rolinnym jest na tyle mocne, e wycika si trzyma, ale w razie potrzeby mona j zdj.
erdki
Tak sam ciereczk z gadkiej mikrofibry okleiam drewniane erdki, ktre najpierw owinam kawakiem cienkiej gbki. Bez gbki, pokryte tylko mikrofibr erdki wprawdzie nie byy liskie, ale byy za twarde dla nek Gieni.
Oprcz drewnianych erdek wycielanych gbk przez ca dugo klatki biegnie usztywniona erdka baweniana, ktra czy dwa balkoniki - erdki takie, o rnej dugoci, zakoczone plastikowymi rubami do mocowania , mona kupi w niektrych sklepach zoologicznych. W przypadku beznogiej papuki nie mona stosowa koyszcych si lin. erdki musz by stabilne.
W klatce kalekich papuek erdki musz by umocowane tak, aby ptaki mogy doj w kade miejsce klatki, a jednoczenie tak, eby nie zostaa im zabrana przestrze do podlatywania i machania skrzydami. Przydatne okazuj si plastikowe erdki, czsto doczane do klatek, gdy atwo je zamocowa w kadym miejscu klatki i nie musz przebiega przez ca szeroko klatki. Ja dodatkowo skrciam je, odcinajc koce na tak dugo, jaka jest konieczna, by papuka przy ich pomocy, jak po stopniu, moga dosta si w upatrzone miejsce. erdki te musz jednak by owinite bawenianym grubszym sznurkiem. Mona je te wykorzysta jako podprk pod balkonik.
Balkoniki - jeden nisko, drugi wyej, umieszczone wzdu krtszych cianek klatki, zamocowaam po to, by papuka miaa pask powierzchni do odpoczynku i jedzenia. Umieciam przy nich karmniki i poideka z wod.
Balkoniki zrobiam z wskich deseczek, ktre wycieliam pocztkowo kawakami azienkowej maty podogowej - wydawao mi si, e jest ona dosy mikka, a zarazem atwa do czyszczenia. Z czasem okazao si jednak, e ta wycika jest za twarda i zastpiam j gbk pokryt mikrofibr. Na wierzch kad jeszcze rcznik papierowy, ktry mona czsto zmienia. Tu przy balkonikach zamontowaam pniej pokryte gbk erdki, by skoni Gieni do siedzenia raczej na erdkach ni na paskim, poniewa wtedy bardziej oszczdza wraliw pit.
Hutawki i kka
Wiedzc, e Gienia nie moe korzysta z normalnej ptasiej hutawki, zrobiam jej hutawk z deseczki wycielonej gbk rwnie pokryt ciereczk z mikrofibry i kawakiem rcznika papierowego. T hutawk-kanapk zawiesiam na do grubych linkach zahaczonych o sufit klatki na tyle blisko jednej ze cianek klatki, e jeden rg hutawki opiera si o drabink. W rezultacie hutawka wisi nieco skosem, jest lekko ruchoma, ale na tyle stabilna, e Gienia z drabinki moe na ni wej. Gienia, zwaszcza gdy bya jeszcze sama, lubia tu przesiadywa, czyci pirka i nk, kadc si na boczku. Na hutawce spdzaa te czsto noce.
By jeszcze bardziej urozmaici jej przestrze, powiesiam w klatce redniej wielkoci kko baweniane. I znowu umieciam go podobnie jak hutawk, tak by nie byo zbyt ruchome. Kko wisi blisko erdki i wyszego balkoniku. Gienia moe wic wchodzi na nie albo z erdki albo z balkoniku.
Po pewnym czasie gra kka, tu pod sufitem klatki, staa si jej ulubionym miejscem nocnego odpoczynku. Teraz czsto pi na nim obie papuki.
Dno klatki
Wan spraw jest zabezpieczenie dna klatki - musi by mikko wycielone, aby w razie upadku papuka nie doznaa urazu. Rodzaj i grubo wyciki powinny by uzalenione od stopnia kalectwa ptaka. Ptak bez nogi, ale latajcy, nie bdzie bezwadnie spada na dno, w przeciwiestwie do papugi, ktra bdzie miaa dodatkowo uszkodzone skrzyda.
Ja wycieliam dno szuflady pikowanym ocieplaczem, na to daam podwjn foli bbenkow. Przymocowaam to do szuflady tam malarsk, eby si nie przesuwao, a jednoczenie by atwo byo wszystko zdj do czyszczenia. Na wierzch kad biay papier i wycik z rcznikw papierowych.
Wydaje mi si, e dla Gieni takie zabezpieczenie dna jest wystarczajce, gdy w klatce nie moe spa z jakiej duej wysokoci, a poza tym troch asekuruje si skrzydami, ktrymi normalnie rusza, cho nie moe lecie z powodu braku dugich lotek w jednym z nich.
Na zewntrz klatki
Kalekie papuki musz te by wypuszczane z klatki. Przestrze wok klatki powinna by zabezpieczona, podobnie jak dno klatki, zalenie od tego, czy oprcz braku nogi wystpuje u papugi inny rodzaj kalectwa. W przypadku nielatajcej papugi musz by zastosowane rodki jak dla nielota, ale jeszcze wzmocnione, gdy beznoga papuga bdzie czciej spada. Wane jest wycielenie podogi i zamontowanie stabilnych przej. Pomosty z deseczek owinitych sznurkiem powinny by do szerokie.
Tu przy wyjciu z klatki powinien by zamontowany duy balkonik. U mnie balkonik taki rwnie jest wycielony gbk, gdy papuki lubi sobie na nim posiedzie. Na zewntrznej ciance klatki jest przymocowana drabinka, ktra umoliwia im wejcie na wierzch klatki lub powrt do klatki. Na wierzchu klatki jest przygotowane miejsce do siedzenia i owinita gbk erdka.
Gienia nie ma zaufania do rki, nauczyam j wic wchodzi na trzymany w rku kijek oklejony mikrofibr. Gdy znajdzie si w miejscu, z ktrego nie umie czy nie moe wrci do klatki, podkadam jej kijek, na ktry ona wskakuje i tak na kijku podnosz j do klatki. Druga papuka, Renia, na tyle dobrze lata, e zwykle radzi sobie sama z powrotem.
Karmniki i poideka
Gdy mamy pod opiek papuk z kalekimi nkami, musimy dobra odpowiednie karmniki. Nie mog to by karmniki gbokie, gdy papuka nie bdzie moga sta na brzegu karmnika, by je. Ziarno i inne pokarmy musz by dostpne dla papugi siedzcej na balkoniku lub erdce.
Ja stosuj kupione jaki czas temu paskie karmniki - w sklepach trudno jest na takie trafi, ale podobne widziaam w ofercie niektrych sklepw internetowych. To samo dotyczy poideek. U mnie dobrze sprawdzaj si poideka automatyczne. Jak ju wspomniaam, karmniki i poideka umieszczone s przy balkonikach, ale jest te jeden umieszczony wyej, nad balkonikiem, przy bawenianej erdce, lecz ma zamocowany drewniany drek.
Towarzystwo
Zachowanie Gieni, ptaka tak bardzo okaleczonego, pokazuje, jak wane jest rnorodne urzdzenie przestrzeni dla papugi. Z perspektywy czasu widz te, e kaleka papuka nie moe by sama.
Mimo e Gienia pocztkowo baa si innych ptakw, uznaam, e powinna mie towarzystwo wasnego gatunku. Po zaaklimatyzowaniu si papuki, gdy nabraa ju pewnoci siebie i przekonaa si, e moe si bezpiecznie porusza po caej klatce, doczyam do niej papuk z wykrzywionymi nkami, oczywicie stosujc zasady prawidowego czenia papuek: kwarantanna, zapoznawanie si w ssiednich klatkach itd.
Renia
Renia, papuka falista z wykrzywionymi nkami, potrafi lata, ale fruwa do ciko i z ma zwrotnoci. Jej kolana zamiast do dou, ukadaj si na boki, tak e skrzydeka nie przylegaj do tuowia, tylko s nieco uniesione. Papuka nie potrafi normalnie sta - jej nki s szeroko rozstawione i brzuszek opiera si na erdce. Z trudnoci te chodzi na swych szeroko rozstawionych nkach. Jednak porusza si atwiej ni Gienia i raczej nie spada z erdek.
Zwyke drewniane erdki byy dla niej za liskie. Urzdzenie klatki, jakie byo konieczne dla Gieni, okazao si te bardzo pomocne dla Reni.
W towarzystwie Reni Gienia bardzo si oywia, staa si bardziej ruchliwa. Papuki bardzo si zaprzyjaniy, cho Gienia teraz czciej spada na dno - gdy Renia koniecznie chce by tam, gdzie ona, Gienia nie zawsze jest w stanie utrzyma si na swojej jednej nodze. Natychmiast jednak wspina si w gr i wtedy wybiera tak drog, by omin Reni, a jednak osign swj cel.
Sdz, e w wikszym stadzie Gienia nie czuaby si dobrze i ze wzgldu na wielk towarzysko papuek byaby naraona na czste upadki.
Obie papuki gdy s zamknite w klatce wdruj po niej od dna po sufit. Czasem zaskakuj mnie, sadowic si w miejscu, o ktrym nie pomylaabym, e moe suy do siedzenia.
Ruchliwo i gono papuek wydaj mi si by przejawem tego, e mimo kalectwa s na swj sposb szczliwe. Sama jestem czasem zdziwiona tym, jak ywotna moe by taka kaleka papuka jak Gienia.
Oby tylko udawao mi si jak najduej utrzyma nki Gieni w stanie wygojenia!
Wane uwagi:
- naley regularnie sprawdza stan nek,
- ze wzgldu na mikkie erdki, pazurki nie cieraj si same i konieczne jest ich przycinanie,
- zniszczone pokrycia z mikrofibry naley wymienia na nowe,
- papuki musz mie w klatce stale gazki do obgryzania, tym bardziej, e nie maj drewnianych erdek,
- dobrze jest obserwowa papuki , by wprowadza w klatce zmiany dostosowane do ich potrzeb i temperamentw,
- wane jest, by stwarza papukom wyzwania, bo nuda le wpywa na ich kondycj.
Wszystkie zdjcia autorki
Powrt do strony gwnej