Justyna ukowska
UWAGA! W przypadku wszelkiego rodzaju trucizn naley pamita, e brak zewntrznych objaww zatrucia nie oznacza, e papudze nic si nie stao. Trucizna w zbyt maej dawce, by wywoa objawy, czsto uszkadza wtrob i nerki. Uszkodzenie wtroby moe objawia si tym lub zielonkawym moczem i zaconym lub intensywnie ciemnozielonym kaem, za uszkodzenie nerek - zbyt du iloci moczu w odchodach. Jednak w wikszoci przypadkw uszkodzenie narzdw wewntrznych przebiega bezobjawowo, za pierwsze objawy pojawiaj si w momencie, gdy jest ju za pno na uratowanie papugi. Szczeglnie grone s uszkodzenia nerek, gdy nerki, w przeciwiestwie do wtroby, nie maj zdolnoci do regeneracji. Papuga z uszkodzonymi nerkami jest skazana na mier, i to bardzo bolesn. Jednym ze skutkw uszkodzenia nerek moe by odkadanie si kwasu moczowego w narzdach wewntrznych i stawach, tzw. skaza lub dna moczanowa.
UWAGA! Nie naley przenosi na papugi wiedzy z zakresu odywiania si krajowych ptakw. Gwna rnica polega na tym, e nasze zaokienne poykaj owoce w caoci, za papugi rozgryzaj zawarte w nich nasiona. Z tego powodu wiele owocw jadalnych dla dzikich ptakw stanowi trucizn dla papug. Ponadto konkretne populacje zwierzt s ewolucyjnie przystosowane do ycia w konkretnym rodowisku. Dla papug nasze rodowisko ni jest naturalne.
Sl. Papugi nie maj mechanizmw usuwania soli z organizmu jak ssaki. Nawet niewielkie dawki uszkadzaj stopniowo nerki ptaka. Odbywa si to bezobjawowo, pierwsze objawy pojawiaj si zazwyczaj wtedy, gdy nieodwracalnie zniszczona jest na tyle dua cz nerek, e papugi nie da si uratowa. Podatno na zatrucie sola jest rna u rnych gatunkw, np. przyprawa ta bdzie znacznie bardziej niebezpieczna dla papuek falistych, ktre w naturze nie maj dostpu do soli, ni dla modrolotek, w ktrych menu znajduj si m.in. pade ryby i morskie roliny. Jednak nie ma wiarygodnych bada nad wraliwoci poszczeglnych gatunkw na sl. Papugi jako zwierzta odywiajce si prawie wycznie pokarmem rolinnym s naraone na niedobr sodu, dlatego te, ktre nie maj dostpu do naturalnych rde soli (woda morska, solanki) instynktownie preferuj sony smak - umoliwia im to wyrwnywanie brakw tego pierwiastka, a nie jest zagroeniem. W naszych domach, gdzie soli jest pod dostatkiem, ptak jest w stanie je j a do cikiego zatrucia organizmu. Naley wic pilnowa, eby papuga po prostu nie miaa dostpu do soli i sonych potraw.
Czekolada. Ta pocieszycielka w cikich sytuacjach yciowych, podejrzewana o dziaanie antydepresyjne, zbawienna dla ludzi podczas cikiego wysiku fizycznego czy psychicznego, zawiera alkaloid teobromin, ktra jest miertelnie trujca dla wielu zwierzt, w tym papug.
Alkohol. Papugi maj kilkudziesiciokrotnie szybsz przemian materii ni czowiek i zupenie inaczej funkcjonujc wtrob. Nawet minimalne iloci alkoholu mog by zabjcze dla ukadu nerwowego i dla wtroby ptaka.
Tuszcze poddane obrbce termicznej. Czyli wszelkiego rodzaju praone orzeszki i nasiona oleiste (np. sonecznik), a take smaone na jakimkolwiek tuszczu potrawy. W podgrzanym do wysokiej temperatury tuszczu wytwarzaj si substancje, z ktrymi papuzia wtroba sobie nie radzi i ulega uszkodzeniu. Prawdopodobnie pokarm taki jest bezpiczniejszy dla papug z australijskiego buszu, ktry regularnie ponie i ptaki wyjadaja z jego zgliszcz upraone nasiona. Jednak nie ma wiarygodnych bada na ten temat, wic naley zachowa ostrono.
Awokado (Persea americana). Jest to jeden z niewielu owocw jadalnych dla ludzi, a trujcych dla ptakw (i niektrych innych zwierzt). Zawiera toksyn persin.
Rabarbar, licie szczawiu. S szkodliwe dla papug ze wzgldu na bardzo wysok zawarto szczawianw. W niewielkich ilociach nie zaszkodz, ale na tyle atwo przedawkowa, e bezpieczniej bdzie w ogle zrezygnowa z nich w ywieniu ptakw. Nasiona szczawiu s jadalne.
Surowe ziemniaki. Zawieraj silnie trujc dla ludzi i zwierzt solanin.
Bakaan, psianka poduna (Solanum melongena). Warzywa te maj bardzo wysok zawarto solaniny. Surowy bakaan lub bakaan niedojrzay nawet po obrbce termicznej s trujce, take dla ludzi. Dojrzae bakaany s jadalne dla ludzi wycznie po obrbce termicznej, ale nawet z nich usuwamy wczeniej nadmiar solaniny, posypujc je sol. Po odczekaniu kilkunastu minut i opukaniu bakaan jest gotowy do smaenia lub gotowania i w takiej postaci jest jadalny. Jednak zawiera ju sl, ktra sama w sobie jest dla papug trujca. Zatem warzywo to nie ma adnego zastosowania w ywieniu papug, a moe by rdem powanych zatru.
Surowe bataty (Ipomoea batatas). Zawieraj substancje antyodywcze (inhibitory trypsyny), ktre zaburzaj przyswajanie aminokwasw.
Surowe roliny strczkowe (fasole, groch, soczewica, ciecierzyca, orzeszki ziemne). Zawieraj substancje antyodywcze (inhibitory trypsyny, hemaglutyniny), ktre zaburzaj przyswajanie aminokwasw oraz powoduj aglutynacj czerwonych ciaek krwi. Substancje te ulegaj rozpadowi pod wpywem wysokiej temperatury, dlatego roliny te s bezpieczne po ugotowaniu. Na surowo mona podawa papugom moczone i skiekowane nasiona fasolki mung i adzuki oraz wiey zielony groszek (nasiona i strki). Od czasu do czasu w niewielkich ilociach mona poda surowe kieki z innych nasion strczkowych. Lepiej unika podawania soi i bobu, nawet gotowanych. Inne strczkowe (fasol, groch, ciecierzyc) jak najbardziej mona dawa papugom po ugotowaniu, zawieraj one duo biaka i innych wartociowych skadnikw i s bardzo podanym dodatkiem w ywieniu niektrych gatunkw papug.
Orzeszki ziemne, orzechy arachidowe, fistaszki (Arachis hypogaea). Nie s to, wbrew nazwie, orzechy, lecz nasiona roliny strczkowej. Te sprzedawane dla ludzi najczciej s praone i zawieraj substancje toksyczne dla papug (patrz akapit wyej). Surowe w niewielkich ilociach s dla papug jadalne, ale tutaj pojawia si inne zagroenie - surowe orzeszki czsto s zaraone grzybem, ktry powoduje u papug aspergiloz. Gotowanie usuwa grzyb, ale nie likwiduje wytworzonej przez niego aflatoksyny. Zatem w miar moliwoci lepiej w ogle unika orzeszkw ziemnych w ywieniu papug.
yto i jego przetwory. W przeciwiestwie do innych nasion zb podlega bardzo szybkiej fermentacji. Poniewa papugi maj wole i ich proces trawienia przebiega inaczej ni u ssakw, szybkie kwanienie yta jest dla nich duym zagroeniem (np. kwasic wola). Dodatkowym problemem jest fakt, e na ycie czsto pasoytuje sporysz, ktry jest trujcy dla papug. Zatem lepiej nie podawa papugom ani ziarna yta, ani patkw ytnich, ani jakichkolwiek wypiekw z dodatkiem mki ytniej.
wiee orzechy woskie. Zawieraj one alkaloidy, ktre mog powodowa obrzk bon luzowych i problemy z oddychaniem. Alkaloidy wystpuj gwnie w skrce obrastajcej misz, mog jednak przenika i do wntrza orzecha. Trucizn skutecznie eliminuje suszenie. Nie naley jednak przesadza z przechowywaniem orzechw, gdy po kilku miesicach zaczynaj one jecze i z kolei stanow zagroenie dla ptasiej wtroby, o wiele sabszej i delikatniejszej ni u wszystkoernych ludzi.
Czosnek, cebula, por. Zawieraj substancje, ktre denaturuj hemoglobin, co moe prowadzi do niedokrwistoci i anemii, oraz uszkadzaj wtrob i nerki. Niewielkie iloci tych warzyw s bezpieczne, ale poniewa ptaki maj bardzo ma mas ciaa i inaczej funkcjonujc wtrob ni ludzie, atwo jest przekroczy toksyczn dawk. Jeli ptak od czasu do czasu skubnie ktre z tych warzyw, to nie musimy si tym martwi, ale zdecydowanie lepiej zrezygnowa z regularnego karmienia nimi ptakw.
Cis. Chtnie zjadane przez dzikie ptactwo ozdobne czerwone owoce maj jadaln tylko mikk osonk, za zawarta w nich pestka jest miertelnie trujca. Trujce s rwnie gazie cisu.
Owoce jaowca zwyczajnego (Juniperus communis) - wykorzystywane w kuchni jako przyprawa o szerokim zastosowaniu, zawieraj olejek eteryczny, w ktrego skad wchodz m.in. trujce pochodne terpenw. W potrawach spoywamy dawki, ktre w stosunku do naszej masy ciaa s ladowe. Znane s jednak przypadki zatru po zjedzeniu wikszej iloci owocw. Dla papugi nawet jedna jagoda to ju dawka toksyczna.
Owoce jarzbiny (Sorbus aucuparia) - wykorzystywane w kuchni do produkcji rozmaitych przetworw, zawieraj trujce substancje: amigdalin i kwas parasorbowy. Zawarto trucizny zmniejsza si po obrbce termicznej lub po przesuszeniu owocw - w takiej postaci spoywane s przez ludzi. Pestki maj znacznie wyszy poziom trucizny ni misz. Przy produkcji przetworw pestki s usuwane, pozostaj jedynie w owocach suszonych (tzw. faszywych rodzynkach), ktre s stosowane jako przyprawa, wic w niewielkich dawkach. Znane przypadki ostrych zatru surowymi owocami jarzbiny to prawdopodobnie wanie efekt dziaania trucizny z pestek, a nie z miszu.
Owoce i kwiatu bzu czarnego (Sambucus nigra) - stosowane w medycynie ludowej, zawieraj silnie trujc sambunigryn. Stenie sambunigryny w caej rolinie, niedojrzaych owocach oraz pestkach jest tak wysokie, e nie nadaj si do spoycia w adnej postaci i w adnych ilociach. Zawarto trucizny jest mniejsza w kwiatach i miszu cakowicie dojrzaych owocw, jednak te nie na tyle maa, by mona byo je je na surowo. Mona j zmniejszy przez obrbk termiczn lub suszenie. Stosunkowo atwo to zrobi z kwiatami, jednak ju przygotowanie owocw jest problematyczne, poniewa przed wysuszeniem lub podaniem naley je pozbawi pesteczek. Ponadto przypadkowe dostanie si do przygotowywanych owocw cho jednej nie do koca dojrzaej jagody moe skoczy si cikim zatruciem lub mierci ptaka. Znane s przypadki miertelne wrd ludzi po spoyciu surowych owocw czarnego bzu lub przetworw, do ktrych dostay si niedojrzae jagody.
Owoce mahonii (Mahonia aquifolium) - uprawiane gwnie w celach ozdobnych, czasem wykorzystywane do przetworw,
zawieraj trujcy alkaloid berberyn. Najnisza jego zawarto jest w miszu cakowicie dojrzaych owocw, ale take one s sabo trujce.
Pozby si berberyny mona przez suszenie lub obrbk termiczn. Przed podaniem owocw ptakom trzeba pozbawi je pestek, w ktrych zawarto trucizny jest wysoka,
nawet po ususzeniu lub ugotowaniu.
Nasiona maku (Papaver somniferum) - szeroko stosowane w kuchni, zawieraj ladowe iloci opiatw. S bezpieczne, naley tylko pilnowa, by nie przedawkowa. Zawarto opiatw w maku moe by wysza na skutek nieprawidowego pozyskiwania nasion z makwki (jeli sok z makwki, w ktrych zawarto alkaloidw jest bardzo wysoka, dostanie si do nasion), niestety, nie da si tego w aden sposb sprawdzi domowymi sposobami. Uwaga, jadalne s jedynie nasiona maku lekarskiego, nasiona dzikich gatunkw maku nie nadaj si do spoycia.
Kwiaty robinii, zwanej potocznie akacj (Robinia pseudoacacia) - nalece do kwiatw wykorzystywanych w kuchni, zawieraj trujce toksoalbuminy. Trucizna ta ma najnisze stenie w kwiatach i s to jedyne jadalne czci roliny - ale nie na surowo, jedynie po obrbce termicznej lub wysuszeniu. My zjadamy kwiaty zapiekane w ciecie nalenikowym lub dodawane zamiast jabek do racuchw, ptakom moemy je suszy lub blanszowa. Poniewa jednak toksoalbuminy s bardzo niebezpieczn trucizn, nie mona dawa ich duo, nawet po obrbce.
Powrt do strony gwnej