świergotka wielobarwnaJustyna Żukowska

Żywienie papug. Papużki faliste, nimfy, łąkówki, świergotki

Do omawianej grupy, nazwijmy ją umownie australijskimi papużkami ziarnojadami, należą te gatunki, których podstawowym, a czasem niemal jedynym pożywieniem są nasiona - w zależności od gatunku - traw, bylin i innych roślin zielnych, krzewów oraz drzew. Papugi zjadają nasiona w różnym stadium - dojrzałe (suche), niedojrzałe, a także kiełkujące. Dojrzałe nasiona są wysokoenergetycznym, a także - jak na rośliny - wysokobiałkowym pokarmem, brak w nich jednak wielu witamin i innych niezbędnych składników pokarmowych. Braki te ptaki uzupełniają, zjadając nasiona niedojrzałe i kiełkujące, a także, mniej lub bardziej okazjonalnie, pączki liści i kwiatów oraz młode pędy roślin. Niektóre gatunki z omawianej grupy (łąkówka modroskrzydła, świergotka ognistobrzucha) pożywiają się też owocami jagodowymi. Papużki ze wszystkich omawianych tutaj gatunków zjadają także larwy owadów, które są dla nich ważnym źródłem białka. Spożycie larw wzrasta w okresie lęgowym.

Podstawą pożywienia australijskich papużek ziarnojadów w naszych domach jest mieszanka ziaren. Dobra mieszanka powinna zawierać proso (różne kolory), kanar, proso senegalskie, proso japońskie, owies i niewielki dodatek nasion oleistych (np. murzynek, len, perilla). Dodawanie do mieszanek słonecznika lub kardi nie jest najlepszym pomysłem, ponieważ dla małych papużek często są to nasiona zbyt duże i twarde. Za to warto w sezonie od czasu do czasu uszczęśliwić ptactwo tarczą świeżego słonecznika.

Oprócz podstawowej mieszanki powinno się podawać papużkom rozmaite dodatkowe nasiona, nie tyle jako stałe pożywienie, ile jako dodatek. Generalnie warto kierować się zasadą, że im większe urozmaicenie mieszanki, tym mniejsze ryzyko, że zabraknie w niej jakichś składników odżywczych. Dostępne są na naszym rynku zoologicznym np. nasiona traw, cykorii, wiesiołka, babki lancetowatej i wiele innych. Ciekawym urozmaiceniem diety są też nasiona niektórych owoców, ale należy je ograniczać ze względu na wysoką zawartość tłuszczów.

Od wiosny do jesieni bardzo ważnym, a często niedocenianym przez właścicieli pierzaków pożywieniem mogą i powinny być świeże kłosy traw i - jeśli ktoś ma dostęp do niepryskanego pola zbóż, jadalne zielska z torebkami lub pędami nasiennymi o różnym stopniu dojrzałości (np. babka, rdest, cykoria podróżnik itd.), a także świeża kukurydza w stadium dojrzałości mlecznej. Dziko rosnące trawy i zielsko to pożywienie najbardziej zbliżone do tego, co papużki z omawianej grupy jedzą w naturze, dlatego też zazwyczaj awansuje do rangi przysmaków, a jest o wiele wartościowsze niż suche ziarno.

Koniecznie należy podawać ptactwu, zwłaszcza w okresie, gdy nie są dostępne świeże niedojrzałe nasiona, moczone ziarno i kiełki. Nadaje się do tego każde ziarno jadalne dla papug (z wyjątkiem lnu, konopi, sorga i dari), a także każde sprzedawane na kiełki dla ludzi (z wyjątkiem lucerny i koniczyny). Można karmić papużki kiełkami od takich najmniejszych, gdy z ziarenka zaczyna dopiero wystawać ogonek, po młode roślinki. Na każdym etapie kiełek ma trochę inne wartości. Kiełkujące nasiona to również naturalne pożywienie papużek, więc z reguły ptaki jedzą je bardzo chętnie.

Samo ziarno, choć stanowi podstawę pożywienia, nie wystarczy do utrzymania ptaka w dobrej kondycji i zdrowiu na dłuższą metę. Papugi są długowieczne, np. papużka falista osiąga biologiczną starość ok. 20. roku życia, nimfa - ok. 30. Niedobory pokarmowe u tych odpornych na trudne warunki gatunków dają widoczne skutki dopiero po kilku latach. W naturze ptaki zazwyczaj nie dożywają wieku, w którym uboga dieta daje o sobie znać, w naszych domach - owszem. Dlatego należy zadbać o urozmaicenie ptasiego menu zanim będzie za późno.

Najchętniej jedzona oprócz ziarna przez australijskie papużki jest zielenina. Powinna ona być dostępna dla ptactwa codziennie. Możemy podawać każdą zieleninę jadalną dla ludzi (z wyjątkiem roślin o najwyższej zawartości szczawianów, czyli rabarbaru i liści szczawiu, przy czym nasiona szczawiu są bezpieczne; trzeba też uważać na sałaty ze sklepu, najlepiej ograniczyć się do tych pochodzących z upraw ekologicznych; nie należy też dawać pora i szczypiorku). Oprócz tego - liście jadalnych zielsk (np. mniszka, krwawnika, cykorii podróżnik). Wartościowe bywają też części zielone niektórych roślin, z których ludzie zjadają owoce, korzenie lub kwiaty (np. nać marchewki, liście rzodkiewki, brokuła, kalafiora; UWAGA! nie wszystkie rośliny o jadalnych owocach/korzeniach/bulwach mają nadającą się do spożycia część zieloną, np. liście papryki, pomidora czy kartofli są trujące). I wreszcie możemy hodować dla papug roślinki z nasion na kiełki lub z ziarna z mieszanki. Zielenina w żywieniu papużek jest tym bardziej istotna, że wiele ptaków z omawianej grupy nie daje się przekonać do kolorowego jedzenia - w naturze ich pokarm jest głównie zielony. Takim opornym indywiduom trzeba możliwie urozmaicać pokarm zielony, by dostarczyć im w ten sposób wszystkiego, czego potrzebują.

Należy uważać na rośliny, które są jadalne, ale mają właściwości lecznicze (np. dziurawiec, rumianek, szałwia itp.). Takie rośliny są bezpieczne jedynie w niewielkich dawkach, w większych mogą być nawet trujące.

Wiosną warto też podawać papużkom gałęzie bezpiecznych drzew i krzewów z pączkami liści i kwiatów (głóg, jabłoń, grusza, wierzba, brzoza itp.). Świeże gałązki do obgryzania powinny być dostępne dla ptactwa cały rok, ale najwartościowsze pod względem odżywczym są wiosną. Zimą można samemu hodować pączki na gałązkach włożonych do dzbanka z wodą.

Dodatkowym cennym źródłem witamin i mikroelementów są warzywa. Jadalne dla papug są wszystkie warzywa, które stanowią pożywienie dla ludzi (z wyjątkiem cebuli i czosnku). Bogatsze w składniki są warzywa o intensywnym kolorze. Warto, by przynajmniej 2-3 razy w tygodniu papużki dostawały jakieś warzywo. Wartościowsze są produkty surowe (oczywiście z wyjątkiem tych, które na surowo są trujące, jak ziemniaki), zaś podawanie ich w całych kawałkach i w urozmaicony sposób to dodatkowa rozrywka dla ptaków, które w niewoli cierpią zazwyczaj na niedobór bodźców i brak motywacji do aktywności. Dobrze jest też zapewniać papużkom dość szeroki zestaw warzyw i zmieniać skład menu. Im większa różnorodność pokarmów, tym mniejsze ryzyko niedoborów. I mimo że australijskie papużki ziarnojady nie są tak wrażliwe na ubogą dietę jak inne papugi, to jednak lepiej przesadzić z bogactwem diety niż potem leczyć ptaka, którego organizm nie funkcjonuje prawidłowo z powodu niedoborów pokarmowych.

Opcjonalnym dodatkiem dla tej grupy papużek są owoce. Tu również obowiązuje zasada: im intensywniejsza barwa, tym wartościowsze pożywienie. Popularne w żywieniu papug jabłka mają niewiele wartości, znacznie zdrowsze są jagody czy maliny. Chętnie jedzone bywają także rosnące u nas mniej lub bardziej dziko takie owoce, jak ognik, głóg czy dzika róża. Z owoców jadalnych dla ludzi trujące dla papug jest awokado. Egzotyczne importowane owoce należy obierać ze skóry, która jest nasączana chemikaliami na potrzeby transportu. Nie można też podawać kupnych winogron (to najbardziej pryskane owoce na świecie) oraz owoców suszonych z użyciem dwutlenku siarki.

Również opcjonalnym i ciekawym dodatkiem do diety są jadalne kwiaty. Do najczęściej spotykanych bezpiecznych kwiatów należą m.in. mniszek, nasturcje, stokrotki, bez lilak, kwiaty głogu, jabłoni, cykorii. Podobnie jak w przypadku zielenin, trzeba być ostrożnym w przypadku tych, które co prawda są jadalne, ale mają właściwości lecznicze (np. podbiał, nagietek, lipa).

Do prawidłowego rozwoju papużki potrzebują białka pochodzenia zwierzęcego. Dobrym jego źródłem jest ugotowane na twardo jajko. Należy podawać je całe, białko i żółtko, można także ze skorupką. Jeśli papużki zjadają jajko wybiórczo, tzn. samo białko lub żółtko, warto je rozdrobnić i wymieszać tak, żeby zjadły całość. Innymi pokarmami zawierającymi przyswajalne dla papug białko zwierzęce są: larwy (najlepiej hodowane samodzielnie, ponieważ w zależności od tego, czym są karmione, mogą być wartościowe lub trujące), biały ser (najlepiej półtłusty), jogurt naturalny, gotowane bez soli chude mięso (zamiast soli można dodać do gotowania pieprz lub ostrą paprykę - papugi z reguły lubią ostry smak, nawet zbyt ostry dla człowieka). W okresie pozalęgowym należy takie pokarmy podawać mniej więcej raz w tygodniu, w okresie lęgowym częściej (w czasie składania jaj i karmienia piskląt - codziennie).

Wszystkie papugi, a zwłaszcza samice, które mogą składać jaja, także niezależnie od okresu lęgowego, potrzebują bezpiecznej suplementacji wapna w postaci węglanu wapnia. Najczęściej stosowane i najbezpieczniejsze są muszle sepii (mątwy) i skorupki jaj. Na rynku dostępne rozmaite wapienka i kamienie mineralne, trzeba jednak bardzo dokładnie przed kupnem czytać ich skład, by nie kupić kostki z gipsu (gips jest szkodliwy) lub kamienia z kamyków kwarcowych (kwarc nie rozpuszcza się w przewodzie pokarmowym.


UWAGA!

Papużki z tej grupy są bardzo wrażliwe na nadmiar tłuszczu w diecie. Należy ograniczać im nasiona oleiste (większość gotowych mieszanek dla nimf i wiele mieszanek dla falistych ma ich o wiele za dużo) i być wyczulonym na objawy ze strony wątroby. Warto od czasu do czasu podawać - nawet profilaktycznie - preparaty osłonowe na wątrobę (np. na bazie wyciągu z ostropestu).

Papużki faliste mają skłonność do niedoczynności tarczycy. W przypadku podejrzenia tej przypadłości należy suplementować jod. Papużkom falistym można też suplementować jod profilaktycznie, trzeba jednak uważać, by go nie przedawkować - w przypadku ogólnie dostępnych preparatów z jodem powinno się trzymać wskazań producenta, w przypadku preparatów leczniczych (np. płyn Lugola) - wytycznych weterynarza.

Z rodzajów, o których mowa w artykule, dwa wymagają nieco bogatszej diety niż ich krewni. Są to łąkówka modroskrzydła i świergotka ognistobrzucha. Gatunki te wymagają obligatoryjnie podawania wartościowych owoców, kwiatów i częstszego niż inne gatunki podawania warzyw.


Listę pokarmów, które można podawać papugom, znajdziecie tutaj




Spis gatunków, których dotyczy artykuł:

papużka falista (Melopsittacus undulatus)
nimfa (Nymphicus hollandicus)
świergotka żółtobrzucha (Northiella narethae)
świergotka seledynowa (Psephotus haematonotus)
świergotka wielobarwna (Psephotus varius)
świergotka czarnogłowa (Psephotus dissimilis)
świergotka złotoskrzydła (Psephotus chrysopterygius)
świergotka rajska (Psephotus pulcherrimus)
łąkówka liliowa, lilianka (Neophema bourkii)
łąkówka modroskrzydła (Neophema chryzostoma)
łąkówka modrobrewa (Neophema elegant)
łąkówka skalna (Neophema petrophila)
łąkówka krasnobrzucha (Neophema chrysogaster)
łąkówka turkusowa (Neophema pulchella)
łąkówka wspaniała (Neophema splendida)




Powrót do strony głównej